Gids / Adem en kou

Pranayama: de ademhalingsoefeningen uit de yoga uitgelegd

Pranayama is de verzamelnaam uit de yoga voor oefeningen waarin je je adem bewust stuurt: je ademt langzamer, langer uit of door één neusgat tegelijk. Drie bekende vormen kun je zelf thuis doen: de wisselademhaling, langzaam uitademen en de oceaanademhaling. Intensieve vormen, met snel ademen of je adem vasthouden, leer je beter met begeleiding.

Een ronde plas zeewater op leeg geribbeld zand, met daarachter een kalme zee en een roze bewolkte lucht

Wat is pranayama?

Pranayama is het deel van de yoga dat over je adem gaat. Het woord komt uit het Sanskriet en staat voor het bewust sturen van je ademhaling. Je ademt langzamer, je maakt je uitademing langer, of je laat de lucht een vaste weg nemen, bijvoorbeeld door één neusgat.

In een yogales komt pranayama vaak aan het begin of aan het eind, los van de houdingen. Je hebt er geen yogamat of soepel lijf voor nodig. De meeste oefeningen doe je op een stoel, met je voeten plat op de grond en je rug recht tegen de leuning.

De vormen lopen sterk uiteen. Er zijn rustige oefeningen, waarbij je adem trager en zachter wordt. En er zijn intensieve vormen, waarbij je snel en diep ademt of je adem lang vasthoudt, zoals kapalabhati, waarbij je snel achter elkaar door je neus uitblaast. Van die tweede groep kun je duizelig worden, en die hoort in een les met een ervaren docent. De drie oefeningen hieronder horen bij de rustige kant.

Voor alle drie geldt:

  • adem door je neus, tenzij de oefening iets anders zegt;
  • wordt je adem gehaast of krijg je het benauwd, ga dan terug naar je eigen tempo;
  • begin met een paar minuten en bouw rustig op.

Wisselademhaling: om en om door je neusgaten

Bij de wisselademhaling adem je afwisselend door je linker- en je rechterneusgat. In de yoga heet ze nadi shodhana. Het wisselen vraagt je aandacht, en zolang je daarmee bezig bent, blijft er minder ruimte over voor het lijstje in je hoofd.

  1. Ga rechtop zitten en laat je linkerhand in je schoot rusten.
  2. Breng je rechterhand naar je gezicht: je duim bij je rechterneusgat, je ringvinger bij je linker. Je wijs- en middelvinger buig je naar je handpalm.
  3. Adem eerst rustig helemaal uit.
  4. Sluit je rechterneusgat met je duim en adem in door links.
  5. Sluit links met je ringvinger, haal je duim weg en adem uit door rechts.
  6. Adem in door rechts, sluit rechts weer met je duim en adem uit door links.
  7. Dat is één ronde. Doe er vijf tot tien, of ga door tot drie minuten.

Druk zacht, net genoeg om het neusgat dicht te houden. Houd je adem tussendoor niet vast. Sommige yogastijlen doen dat wel. Thuis is de oefening zonder vasthouden rustiger en veiliger.

Zit je neus dicht door verkoudheid of hooikoorts, sla deze oefening dan over en kies een van de andere twee.

Langzaam uitademen, met of zonder bromtoon

De eenvoudigste vorm van pranayama is je uitademing langer maken dan je inademing. Veel mensen merken dat hun schouders zakken en hun kaken losser worden als de uitademing de tijd krijgt.

  1. Ga zitten of lig op je rug, met één hand op je buik.
  2. Adem door je neus in en tel tot vier. Laat je buik onder je hand omhoog komen.
  3. Adem langzaam uit en tel tot zes, door je neus of door licht getuite lippen, alsof je over een kom hete soep blaast.
  4. Herhaal dit drie tot vijf minuten.

Voelt zes tellen te lang, begin dan met drie tellen in en vier uit. Gaat het makkelijk, schuif dan na een paar dagen op naar vier in en acht uit. Pers je longen nooit helemaal leeg. De uitademing stopt waar hij vanzelf ophoudt.

In de yoga bestaat ook een variant met geluid: bhramari, de bijenademhaling. Je ademt in door je neus, sluit je lippen en neuriet op de uitademing een lage, zachte bromtoon. Je voelt het trillen in je gezicht en in je borst. Het geluid houdt de uitademing vanzelf lang, dus tellen is niet nodig. Doe dit vijf tot tien keer. In je eentje in een stille kamer voelt neuriën misschien vreemd. Na een paar keer went dat.

Hoe snel je nu ademt, kun je vooraf zelf nagaan. In de blog over wat je ademhaling over jou zegt staat een korte test, waarbij je een minuut lang telt hoe vaak je ademhaalt.

De oceaanademhaling: een zacht ruisen in je keel

Bij de oceaanademhaling maak je je keel aan de achterkant iets nauwer, zodat je adem hoorbaar ruist. In de yoga heet ze ujjayi. Het klinkt als de zee in een schelp, of als de branding op een windstille avond. Dat geluid geeft je iets om naar te luisteren en helpt je om langzaam te blijven ademen.

Het ruisen vind je zo:

  1. Adem uit door je mond en fluister daarbij een lange “haaa”, alsof je een spiegel laat beslaan.
  2. Doe dat nog eens en sluit halverwege je mond. Houd het geluid in je keel terwijl de lucht nu door je neus naar buiten gaat.
  3. Maak hetzelfde zachte ruisen bij het inademen, met je mond dicht.
  4. Adem zo drie tot vijf minuten in en uit, langzaam en gelijkmatig.

Het geluid is zacht: iemand naast je hoort het, iemand aan de andere kant van de kamer nauwelijks. Voel je spanning in je keel of je kaken, maak het ruisen dan zachter. In een yogales gebruiken mensen de oceaanademhaling vaak tijdens de houdingen. Je kunt hem net zo goed op een stoel doen, of in bed voor het slapen.

Wil je deze en andere ademtechnieken leren met een ademcoach, dan kan dat in het Ademweekend op Vlieland, waar je een paar dagen kalmerende en activerende ademhaling oefent.

Wanneer doe je pranayama beter niet?

Ben je zwanger, heb je epilepsie, een hart- of vaatziekte of hoge bloeddruk, doe dan geen intensieve pranayama: geen snel en diep ademen en geen adem vasthouden. Overleg bij twijfel met je huisarts, ook over de rustige vormen. Dat geldt ook als je astma of een andere longziekte hebt.

Doe ademoefeningen altijd zittend of liggend, nooit staand of achter het stuur. Ook van een rustige oefening kun je licht in je hoofd worden als je te diep of te lang ademt. Doe ze nooit in of bij water, ook niet in bad. Word je duizelig, krijg je tintelingen in je handen of rond je mond, of voelt het benauwd, stop dan en adem op je eigen tempo verder.

Bij angst of paniek kan scherp letten op je adem de onrust soms groter maken. Begin dan met langzaam uitademen, met je ogen open, en stop zodra het onrustig voelt. Pranayama kan je op een druk moment rust geven. Het vervangt geen behandeling. Houden klachten als angst, somberheid of slecht slapen aan, ga dan naar je huisarts.

Samengevat

  • Pranayama is de verzamelnaam uit de yoga voor oefeningen waarin je je adem bewust stuurt.
  • Bij de wisselademhaling adem je om en om door je linker- en je rechterneusgat, en sluit je steeds één kant af met je duim of je ringvinger.
  • Langzaam uitademen is de eenvoudigste vorm: vier tellen in en zes tellen uit, eventueel met een zachte bromtoon op de uitademing.
  • Bij de oceaanademhaling maak je je keel aan de achterkant iets nauwer, zodat je adem zacht hoorbaar ruist, door je neus in en uit.
  • Intensieve vormen met snel ademen of je adem vasthouden leer je met begeleiding, en die doe je niet als je zwanger bent of epilepsie, een hart- of vaatziekte of hoge bloeddruk hebt.
  • Doe pranayama altijd zittend of liggend en nooit in of bij water, en stop als je duizelig wordt of het benauwd voelt.

Veelgestelde vragen

Kun je pranayama doen met een verstopte neus?

De wisselademhaling sla je dan over, want daarvoor moeten beide neusgaten vrij zijn. Langzaam uitademen kan wel: adem dan in en uit door je mond, met licht getuite lippen op de uitademing.

Hoe lang moet je pranayama per dag doen?

Begin met drie tot vijf minuten op een vast moment, bijvoorbeeld na het opstaan of voor het slapen. Voelt het prettig, dan kun je opbouwen naar tien minuten. Een paar minuten per dag is voor de meeste mensen makkelijker vol te houden dan af en toe een lange sessie.

Kun je pranayama doen zonder yoga?

Ja. De rustige vormen doe je op een stoel of in bed, zonder yogahoudingen en zonder ervaring. Wil je de intensieve vormen leren, doe dat dan in een les met een ervaren docent.

Welke pranayama past bij het slapengaan?

Langzaam uitademen past het best in bed: vier tellen in en zes tellen uit, liggend op je rug. De bromtoon en de oceaanademhaling kun je ook liggend doen. Slaap je al langere tijd slecht, ga dan naar je huisarts.

Wat is kapalabhati?

Kapalabhati is een intensieve vorm van pranayama waarbij je snel en kort door je neus uitblaast, met een stoot vanuit je buik. Je kunt er duizelig of licht in je hoofd van worden. Leer deze vorm daarom in een les met begeleiding, en doe hem niet als je zwanger bent of epilepsie, een hart- of vaatziekte of hoge bloeddruk hebt.


Mischa

Ademcoach, begeleidt je in Zeewind

Adem even mee

Vier tellen in, vier tellen uit. Zo begint Zeewind, onze gratis ademsessie met de stem van Mischa en de klanken van de handpan. Ruim een kwartier voor jezelf, thuis, wanneer het jou uitkomt.

Handig! We houden je gelijk op de hoogte van nieuwe retraites en onze blogs.